Nasi Partnerzy 1 Kontakt 1 Mapa Strony

Stowarzyszenie Winiarzy Ma這polskiego Prze這mu Wis造

Wojciech Włodarczyk

Winiarstwo w praktyce - Stowarzyszenie Winiarzy Małopolskiego Przełomu Wisły

Referat wygłoszony 1 lutego 2014 roku podczas X Międzynarodowej Konferencji Sadowniczej - Kraśnik 2014

Stowarzyszenie Winiarzy Małopolskiego Przełomu Wisły skupia plantatorów, których winnice znajdują się wzdłuź Wisły po obu jej brzegach - od Annopola do Kozienic. Zostało załoźone w maju 2008 r. przez właścicieli dziesięciu plantacji. Siedzibą stowarzyszenia jest Zamek w Janowcu. W listopadzie 2008 r. stowarzyszenie przyjęło "Kartę Winnic MPW" - rodzaj winiarskiej konstytucji określającej granice regionu, metody uprawy, dopuszczalną wysokość plonów, gestość nasadzeń, poźądane metody winifikacji itp. To pierwszy i jak dotąd jedyny w Polsce taki dokument. Po pięciu latach, w grudniu 2013 r. w stowarzyszeniu było 30 winnic znajdujących się w granicach regionu i trzy z dalszych terenów województwa lubelskiego jako członkowie wspierający. Trzydzieści winnic stanowi około 80% wszystkich plantacji regionu MPW. Zestawienia i wykresy w niniejszym artykule oparte są na danych z grudnia 2010 r. (dla ówczesnych wszystkich 27 winnic SWMPW) i z grudnia 2013 (dla obecnych 30 winnic stowarzyszenia tylko z regionu MPW).

SWMPW było w momencie zawiązywania czwartą winiarską organizacją w Polsce (po Podkarpaciu, Małopolsce i Ziemi Lubuskiej). Dziś Małopolski Przełom Wisły jest uznanym regionem winiarskim posiadającym wyraźną tożsamość określoną charakterem gleb, klimatu, tradycją (praktycznie nieprzerwana od średniowiecza uprawa winorośli), poświadczoną licznymi naukowymi opracowaniami, takźe monografią historii winiarstwa w dolinie środkowej Wisły. W maju, od 2009 r., stowarzyszenie organizuje w Janowcu coroczne Święto Wina. Impreza od początku uzyskała rangę wydarzenia ogólnopolskiego i pozytywne opinie specjalistów za profesjonalną prezentację win i taktowne wykorzystanie zalet lokalności. Dziś jest najwaźniejszym narzędziem promocji winiarskiego regionu przyciągającym ogólnokrajowe media. Stowarzyszenie przygotowuje się do wytyczenia wzdłuź Wisły "szlaku winnic MPW".

GLEBA

Gwałtowny rozwój winnic MPW to część szerszego procesu obserwowanego w Polsce od początku tego stulecia: powrotu do uprawy winorośli przeznaczonej na wino. Projekt pierwszej winnicy w MPW z takim przeznaczeniem powstał w 2001 r. (Winnica Pańska Góra w Podgórzu, nasadzenia od wiosny 2002 r.). Przedtem istniały trzy niewielkie winnice (z 1993, 1995 i 1998 r.) ale nie robiono w nich wina, albo robiono je sporadycznie i po amatorsku. Dopiero po 2002 r. wzrosło zainteresowanie własnymi winnicami. W 2002 r. poza wspomnianą winnicą podgórską zasadzono jeszcze jedną (jednak po ośmiu latach została ona zlikwidowana), w 2003 załoźono dwie, w 2004 - trzy, w 2005 i 2006 - po jednej, w 2007 - trzy, w 2008 i 2009 - po pięć, w 2010 - dwie, w 2011 - źadnej, 2012 - jedną i w 2013 - dwie. Zauwaźalne jest zwiększenie liczby zakładanych winnic pod koniec pierwszej dekady tego wieku. To konsekwencja powołania stowarzyszenia i sukcesu pierwszego Święta Wina. Były to najczęściej nasadzenia na terenie wcześniej posiadanych działek nie zawsze spełniających warunki konieczne dla właściwego rozwoju winorośli (stąd likwidacja jednej z nich, dwie inne załoźone w latach dziewięćdziesiątych i pozostające nadal w stowarzyszeniu, praktycznie zaniechały produkcji wina). Ostatnio zakładane winnice są juź jednak wyraźnie przemyślane a dobór miejsca poprzedzony jest analizą gleby, badaniem poziomu wód gruntowych i charakteru stoku, odpowiednio nachylonego, wystawionego na wiatr i bez zastoisk mrozu. Trzy największe winnice regionu (jednohektarowe lub liczące ponad jeden hektar) powstaly w 2009, 2010 i w 2012. Dziewięć z analizowanych winnic to dziś plantacje od pół hektara wzwyź. W maju 2009 r. powierzchnia wszystkich dwudziestu jeden winnic ówcześnie skupionych w stowarzyszeniu wynosiła tylko 5,46 ha. W grudniu 2013 r. trzydzieści analizowanych winnic zajmuje juź powierzchnię 12,98 ha.

1.powierzchnia 27 winnic SWMPW w ha  grudzien 2010; 2. powierzchnia 30 winnic regionu MPW w ha  grudzien 2013

Większość winiarzy przygotowuje się do powiększenia swoich plantacji. Kilka osób deklaruje załoźenie w najbliźszym czasie winnicy i przystąpienie do stowarzyszenia.

O charakterze wina rozstrzyga miejsce jego narodzin. Najlepiej usytuowane winnice MPW rosną na skale wapiennej lub lessie. Dają winu nutę mineralności i owocu. Właśnie mineralność wydaje się cechą charakterystyczną win MPW. Skała wapienna wymaga jednak specjalnych podkładek, ich niewłaściwy dobór jest przyczyną wielu problemów w uprawie winorośli i w samej winifikacji.

KLIMAT

We Francji fenomen wina określa się poprzez terroir. Tłumaczy się je jako harmonijne współistnienie trzech części składowych siedliska: gleby, klimatu i pracy samego winiarza. W korzystnym w skali Polski mikroklimacie MPW, niełatwym jednak w porównaniu z południową Europą, kluczową rolę odgrywa wybór odmian. Prowadzona od lat dyskusja zwolenników i przeciwników vitis vinifery lub hybryd (mieszańców międzygatunkowych) wydaje się powoli przechylać na korzyść vitis vinifery. Vitis vinifera obejmowala w 2010 r. w regionie MPW tylko 14% wszystkich winorośli, z czego 10,63% przypadało na vitis vinifera na wina białe a 3,37% na vitis vinifera czerwone. Mieszańce na wino białe stanowiły 44,17% ogółu nasadzeń a hybrydy na czerwone 41,81%. Pod koniec 2013 r. w trzydziestu winnicach SWMPW vitis vinifera obejmowała juz 20,97% rosnących winorośli (z czego 14,36% to szczepy na wina białe).

wykres 3. mieszance i vitis vinifera w winnicach SWMPW - grudzien 2010. wykres 4. mieszance i vitis vinifera w regionie MPW - grudzien 2013

Procent vitis vinifery w odmianach na wina białe w 2010 r. był zdecydowanie wyźszy od procentu w odmianach na czerwone wino. Jednak w ogólnym zestawieniu wszystkich odmian przewaga białych szczepów była zdecydowanie mniejsza. W grudniu 2010 r. odmiany na wino białe obejmowały 54,84% (37 odmian ogółu nasadzeń, czerwone - 22 odmiany).

wykres 5. odmiany biale w winnicach SWMPW - grudzien 2010

wykres 6. odmiany czerwone w winnicach SWMPW - grudzien 2010

Trzy lata później odmiany na wino białe były już w mniejszości i obejmowały 48,27% ogółu uprawianej winorośli (32 odmiany; czerwone - 23 odmiany).

wykres 7. odmiany biale w regionie MPW  grudzien 2013

wykres 8. odmiany czerwone w regionie MPW  grudzien 2013

Wcześniejsza dominacja winorośli na wina białe wydaje się być konsekwencją ostrożnej i pełnej obaw oceny polskiego klimatu. Dziś wraz z wzrostem umiejętności winifikacji i bardziej trafnym wyborem siedlisk, nasadzenia winorośli na wina czerwone wyraźnie zwiększyły się.

Aby sprawdzić przydatność danej odmiany (a także podkładki) dla konkretnego siedliska potrzeba kilku lat. Właśnie testowaniem nalezy tłumaczyć duźą liczbe uprawianych odmian. Widać jednak, źe obecnie kształtuje się juź czołówka odmian MPW: pięciu białych, w tym vitis vinifera (johanniter, hibernal, seyval blanc, solaris i riesling; w 2010 r. były to kolejno: solaris, hibernal, seyval blanc i johanniter) i czterech czerwonych (regent, rondo, cabernet cantor i cabernet cortis; trzy lata wcześniej były to: regent, cabernet cortis i rondo). Wspomniana wyżej wyraźnie rosnąca liczba szczepów vitis vinifera zwiększa ryzyko chorób i przemroźeń.

 wykres 9. biale vitis vinifera w regionie MPW  grudzien 2013wykres 10. czerwone vitis vinifera w regionie MPW - grudzien 2013

W Polsce ciągle jednak nie wolno stosować dopuszczonych w winnicach UE skutecznych chemicznych środków ochrony winorośli.

Problem vitis vinifery i wiodących odmian regionalnych stanie się istotny w momencie gdy region MPW uzyska europejski status apelacji winiarskiej. SWMPW przygotowuje się do tego, wymagania i procedury są uciąźliwe i trwają kilka lat. Tu takźe stowarzyszenie jest pionierem. Apelacja nadaje winom produkowanym z vitis vinifery pozycję uprzywilejowaną, dzisiejsze polskie regulacje prawne zrównują je z hybrydami. Apelacja śrubuje teź kryteria kontroli. Ale - co wszyscy przyznają - wino z vitis vinifery jest zdecydowanie lepsze.

WINIARZ

Kluczowy dla rozwoju regionu winiarskiego MPW wydaje się jednak trzeci ze składników terroir, a mianowicie czynnik ludzki. Większość zakładanych winnic jest przedsięwzięciem hobbystycznym, obliczonym na spokojną i atrakcyjną emeryturę na wsi. W 2013 r. trzy winnice z regionu MPW zaczęly sprzedawać oficjalnie swoje wina. W 2014 będzie takich winnic pięć. Dwie z nich naleźą do powołanych specjalnie w tym celu spółek, winifikację nadzorują tam nie właściciele a wynajęci winemakerzy. Wnioski z pierwszego roku sprzedaźy wydają się być optymistyczne. Jednak opracowanie Wojciecha Bosaka (Opłacalność produkcji wina oraz moźliwości rozwoju komercyjnego winiarstwa w Polsce, www.Winologia.pl) z 2011 r. na temat dochodowości winnic w Polsce zwraca uwagę, źe plantacje ponad trzyhektarowe mogą mieć klopoty ze sprzedaźą swoich win, bo kierowane do hurtowni będą musiały zderzyć się z bezkonkurencyjnymi jeśli chodzi o stosunek ceny do jakości, winami zagranicznymi. Dziś takiego zagroźenia nie ma, bo polskie wina chroni aura nowości. Producenci nie muszą specjalnie dostosowywać się do oczekiwań klientów, klienci nie zawsze są kompetentni. Winiarze często proponują - i tak jest w całej Polsce - ceny nieadekwatne do jakości trunku, choć na pewno proporcjonalne do nakładu ich pracy.

Zdaniem Bosaka produkcja z 2-3 hektarów moźe natomiast zostać z powodzeniem sprzedana na miejscu lub w okolicznych restauracjach. Praktycznie wszystkie winnice MPW były załoźone przez ludzi z miasta lub miejscowych, ale utrzymujących się nie z pracy na roli i dla nich problem sprzedaźy nie był rozstrzygający. Wnoszą waźny atut - kulturowe kompetencje związane z winem, ale teź odstają od otoczenia. Poniewaź załoźenie winnicy jest przedsięwzięciem kosztownym, a winorośl moźe rodzić parędziesiąt lat, powstaje z pozoru niezasadne pytanie o trwałość tego przedsięwzięcia. Czy dzieci, pokolenie wychowane w mieście, zechcą z podobną determinacją podjąc i kontynuować dzieło ojców? Czy będą to plantacje rodzinne? Czy zostanie zachowana ciągłość tak waźna dla funkcjonowania winnicy i piwnicy?

Niemałe nakłady związane z uruchomieniem winnicy i winiarni powinny się właścicielowi zwrócić. Winiarstwo nie jest jednak standardową produkcją rolniczą. Na razie jest to produkt modny, rynek polskiego wina jest chłonny, chociaź niezakorzeniony w lokalnej tradycji i lokalnej społeczności, nie mający wsparcia w miejscowej kuchni. Dzisiejsze zainteresowanie fachowych pism polskim winem zwraca uwagę na jego walory smakowe, degustacyjne, sommelierskie a nie cywilizacyjne. Pozycjonują je w rankingu "wina lepsze - wina gorsze". Najwyźsza jakość wina jest winiarskim aksjomatem, ale - moim zdaniem - powinien być zasadniczo uzupełniony. Stały póki co dopływy enoturystów z Warszawy, Lublina czy Radomia zwabionych fenomenem MPW sprawia, źe problemu nie widzimy. Wino nie jest przez nich postrzegane jako część całościowej oferty turystycznej łączącej kulinaria, obyczaj, sztukę, przyrodę, miejscową historię czy zachowania, słowem oferty budującej toźsamość regionu. Nie jest, bo takiej oferty i takiego rozumienia wina jak dotąd nie ma. A tylko takie rozumienie nadaje winu rangę poszukiwanego i trwałego wyrobu kulturowego nie ograniczonego do okazjonalnej degustacji.

Od rozwaźań "czym" mają być wina, waźniejsze jest pytanie "jakie" mają być. Pomijając oczywiste determinanty gleby, klimatu, odmian, rozstrzygająca jest koncepcja wina samego winiarza. Techniki uprawy i winifikacji dają mu nieograniczone pole popisu. Mogą powstać wina biodynamiczne, róźowe, słodkie, słone, musujące, z nutką beczki, mineralne, itp., itd. Nowość i zaskoczenie rzadkimi rozwiązaniami mają niewątpliwy walor reklamowy, nie są jednak w winiarstwie szczególnie poźądane. Tu liczy sie stałość i związek z miejscem, tradycja jest towarem najcenniejszym. Winiarze MPW budują właśnie zręby tej tradycji. W ich decyzjach, indywidualnych motywacjach, ba nawet w ich biografiach i lokalnym zakorzenieniu, koncentruje się aspekt kulturowy wina i siła jego społecznego oddziaływania.

WNIOSKI

1. Mamy za sobą okres pionierski, nowe winnice mają własciwą lokalizację, 2. W ostatnich nasadzeniach zwiększa się udział vitis vinifery, 3. Zaczyna kształtować się lista szczepów właściwych regionowi MPW, 4. Charakter win MPW jest ciągle dookreślany, 5. W strategicznym ugruntowaniu polskiego winiarstwa waźne jest zwrócenie uwagi na aspekt kulturowy a nie tylko kulinarny i degustacyjny wina, 6. Niejasny pozostaje charakter przedsięwziecia winiarskiego - miejmy nadzieję, źe przetrwa pokolenie, 7. Konieczne jest dostosowanie polskich przepisów do standardów winiarskich UE.









Zamek w Janowcu n/Wisł - siedziba Stowarzyszenia Winiarzy Małopolskiego Przełomu Wisły
Winiarstwo w praktyce, Wojciech Włodarczyk - Stowarzyszenie Winiarzy MPW